LIBRARIA

„…Jest w Kolegium Większym biblioteka okazała. Liczyć można w niej na kilka tysięcy ksiąg in omnibus facultatis i w różnych materiałach. Ale są to autorowie niemal wszyscy starzy, których nadali Benedictus a Koźmin, Ośliński, Makowski i inni, co i teraz profesorowie czynią z własnego grosza…”
Opis stanu Biblioteki Jagiellońskiej wg prof. Józefa Alojzego Putanowicza (1737 – 1788)

LibrariaBudynek, przeznaczony na zbiory biblioteczne, powstał w latach 1515-1519, w stylu późnego gotyku. Tak, jak we wszystkich innych europejskich uniwersytetach, i w Krakowskiej Wszechnicy zbierano i gromadzono księgi, które wkrótce złożyły się na znaczną i znaczącą bibliotekę. Wśród wielu jej darczyńców są między innymi; Jan Isner (1354-1411), Maciej Miechowita (1457-1523), Benedykt z Kożmina (ok. 1497-1540), którego portret wisi nad kominkiem i Jan Brożek (1585-1652). Hojny legat pieniężny dla biblioteki pozostawił w 1515 roku Tomasz Obiedziński, a nazwana jego imieniem sala stała się czytelnią biblioteki. Do powstania Librarii przyczyniły się również skarby znalezione w trakcie jej budowy. Pierwsze szafy na książki pojawiły się w 1578 roku. Księgozbiór, który z biegiem czasu zajął prawie całe Collegium Maius, pozostawał tu aż do II wojny światowej.

W 1940 roku ukończono przenosiny zbiorów do nowego, specjalnie w tym celu wybudowanego gmachu przy Al. Adama Mickiewicza. Obecnie sala ta, jak całe Collegium Maius, pełni nie tylko funkcje muzealne. Stanowi również centrum życia uniwersyteckiego. Tu również odbywają się posiedzenia senatu akademickiego, a niegdyś i wybory rektora UJ. Świadczą o tym zestawione razem dwa neobarokowe stoły i obity skórą fotel z 1771 roku, na którym zasiadać (do dnia dzisiejszego) może tylko rektor UJ. Do Librarii wchodzi się przez gotycki portal z około 1492 roku, zwany Porta Aurea, Złotą Bramą.

Przedmioty, na które warto zwrócić uwagę:

- Dwudziestowieczne rekonstrukcje instrumentów astronomicznych Mikołaja Kopernika: astrolabium sferyczne, quadrant, triquetrum,
- Pulpit obrotowy, XIX wiek,
- Księgozbiór, XVII - XIX wiek,
- Oprawy katalogowe, XIX wiek,
- Popiersia uczonych, donatorów i absolwentów Uniwersytetu Jagiellońskiego, XIX wiek,
- Galeria portretów osób, które przyczyniły się do rozwoju Biblioteki Jagiellońskiej i Muzeum UJ.

STUBA COMMUNIS

WykuszStuba Communis, to dawna jadalnia, gdzie przez wieki, mieszkańcy Collegium Maius spotykali się nie tylko przy wspólnych posiłkach (dwa razy dziennie) ale również było to tradycyjne miejsce ich zebrań. Zgodnie z średniowiecznym zwyczajem w Europie aż do XVIII wieku profesorowie pracowali, mieszkali i stołowali się w uniwersyteckich budynkach, zwanych kolegiami. Ta nazwa bezpośrednio nawiązuje do wspólnoty profesorów. Sala powstała w 1430 roku i także dzisiaj, podobnie jak przed wiekami, znajdują się tu trzy dębowe stoły ułożone w podkowę.Podczas wspólnych posiłków, wzorem obyczajów klasztornych, najmłodszy z profesorów stawał w wykuszu, czytając Biblię, czy fragmenty uczonych ksiąg. Sam gotycki wykusz, tak charakterystyczna część fasady Collegium Maius od strony ul. Jagiellońskiej, powstał ok. 1430 roku i wzorowany jest na podobnym wykuszu w Collegium Carolinum w Pradze. W głębi stoi figura króla Kazimierza Wielkiego, założyciela Akademii Krakowskiej. Rzeźba wykonana została z drewna lipowego, polichromowanego, ok. 1380 roku i przeznaczona była na fasadę kolegiaty w Wiślicy. Ozdobą tej Sali są piękne schody; barokowe, wykonane z dębowego drewna, w Gdańsku, początkiem XVIII wieku. Pochodzą z podmiejskiej rezydencji rodziny Potockich z Krzeszowic. Również w Gdańsku w XVIII wieku zrobiono szafę, w której prezentowana jest srebrna stołowa zastawa, niegdyś należąca do rodziny Pusłowskich i testamentem ostatniego z rodu, Franciszka Ksawerego, przekazana wraz z całym majątkiem Uniwersytetowi Jagiellońskiemu.W narożniku znajduje się późnobarokowy, rotundowy piec z 1647 roku, przypominający swym kształtem minaret. Piec pochodzi z majątku rodziny Duninów w Głębowicach. Po przeciwnej stronie sali stoi zegar meblowy z mechanizmem kurantowym, wykonany przez Francais Bellaira w Gdańsku, w latach 1763-1780. Zegar wygrywa Hejnał Mariacki i Mazurek Dąbrowskiego. Do dnia dzisiejszego sala jest miejscem uroczystych zebrań. To właśnie tu Uniwersytet Jagielloński podpisuje różnorodne, ważne umowy z innymi instytucjami. Nieodłącznym elementem tych wydarzeń, kontynuującym wielowiekową tradycję, jest podawanie gościom kawy, herbaty, jak również wina. Wartym przypomienia jest fakt, że w 1996 roku, odbyło sie tutaj uroczyste śniadanie z udziałem Królowej Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej Elżbiety II oraz Prezydenta RP.

SKARBIEC

W oszklonym sejfie, między licznymi cennymi przedmiotami, eksponowane są insygnia rektorskie: berła z XV wieku, łańcuch i pierścienie. Szczególne miejsce w skarbcu zajmuje "Globus Jagielloński" (1 poł. XVI w.), będący w rzeczywistości mechaniczną  sferą armilarną z globusem w środku. Po raz pierwszy w historii kartografii globusowej pokazana została na nim Ameryka z napisem America noviter reperta. Po przeciwnej stronie, przy oknie, jedyny zachowany rysunek Wita Stwosza, będący projektem ołtarza w Kościele Karmelitów w Norymberdze, dziś w katedrze w Bambergu. W drugiej części skarbca na szczególną uwagę zasługują pamiątki po królu Stanisławie Auguście Poniatowskim, kielich wenecki z XV wieku z namalowanym około 1500 r. herbem króla Jana Olbrachta albo Aleksandra Jagiellończyków, kałamarz, który służył posłom i senatorom do podpisywania w 1791 roku Konstytucji 3 Maja oraz "trofea" artystyczne Andrzeja Wajdy (m. in. Oscar).


POKOJE PROFESORSKIE
Dwie zrekonstruowane rezydencje profesorskie. W pierwszej zamieszkiwał kiedyś profesor Antoni Żołędziowski (zm.1783), rektor Uniwersytetu w czasie Reformy Kołłątajowskiej (1777-1780). Jego portret malowany przez T.Konicza (1767) wisi na draperii zakrywającej drzwi,  którymi dawniej wchodzono z ganku. Drugi pokój urządzony jest meblami i pamiątkami po Ambrożym Grabowskim, gen. Józefie Chłopickim  i poecie Kazimierzu Brodzińskim.

POKÓJ KOPERNIKA

„…Spośród licznych i różnorodnych sztuk i nauk budzących u nas zamiłowanie i będących dla umysłów ludzkich pokarmem, tym według mego zdania przede wszystkim poświęcać się należy i te z największym uprawiać zapałem, które obracają się w kręgu rzeczy najpiękniejszych i najbardziej godnych uznania. Takimi są nauki, które zajmują się cudownymi obrotami we Wszechświecie i biegami gwiazd, ich rozmiarami i odległością, ich wschodem i zachodem oraz przyczynami wszystkich innych zjawisk na niebie, a w końcu wyjaśniają cały układ świata […] A zatem najpiękniejszą z nauk będzie ta, która jedni nazywają astronomią, inni astrologią, a wielu z dawniejszych szczytem matematyki…”
Mikołaj Kopernik De Rewolutionibus…(Księga Pierwsza)

Pokój Mokołaja KopernikaMiejsce zamieszkania Mikołaja Kopernika w czasie studiów krakowskich nie jest nam po dzień dzisiejszy znane. Pewnym jest, iż Collegium Maius nie było dla Kopernika domem. Tutaj zamieszkiwali jedynie biedni studenci, zwani serwitorami, którzy służyli profesorom w zamian za wikt i dach nad głową. W pomieszczeniu zwanym Pokojem Mikołaja Kopernika zgromadzono najcenniejsze przedmioty związane z naszym sławnym astronomem, są tu instrumenty, które sam oglądał kiedy przyjechały z Węgier w czasie jego studiów, być może dzięki nim zainteresował się głębiej astronomią, ale tego się nigdy nie dowiemy. Astronomia była wtedy częścią quadrivium razem z arytmetyką, geometrią oraz muzyką i w połączeniu z trivium stanowiła podstawę całej wiedzy czyli filozofię. Rok przed odkryciem Ameryki młody Mikołaj z bratem Andrzejem zapisali się na ten wydział wpłaciwszy czesne do kwestury. Wpis dotyczący osoby Mikołaja zobaczyć możemy na fragmencie listy immatrykulacyjnej z roku 1491.

Przedmioty, na które warto zwrócić uwagę:

- Komplet trzech instrumentów zapisanych w testamencie dla Akademii Krakowskiej przez prof. Marcina Bylicę:
torquetum - 1480, astrolabium - 1486, globus nieba wraz z astrolabium - 1480,
- Astrolabium arabskie, Kordoba, 1054.
- Faksymile manuskryptu Mikołaja Kopernika De revolutionibus orbium coelestium,
- Zdjęcie Ziemi podarowane przez Neil’a Armstronga, astronautę amerykańskiego, dowódcę misji Apollo 11.


AULA

Zwana Jagiellońską, najstarsza aula Uniwersytetu. Dziś jest miejscem promocji habilitacyjnych, nadawania tytułu doktora honoris causa oraz inauguracji niektórych międzynarodowych konferencji naukowych. Przy ścianie od wejścia stalle (ławy) dla publiczności, naprzeciw stalle członków Senatu, w środku Katedra Rektora i prorektorów. Na ścianach galeria portretów królów polskich, biskupów krakowskich, a przede wszystkim rektorów i profesorów Uniwersytetu ( XVI - XX w.).


II CZĘŚĆ EKSPOZYCJI

SCHODY REKTORSKIE
Reprezentacyjna klatka schodowa ozdobiona francuskimi makatami księcia dé Crequi z XVII wieku. Tędy wchodzą przez bramę od ul. Św. Anny i sień koło mieszkania św. Jana Kantego, najdostojniejsi goście Uniwersytetu Jagiellońskiego.

MIESZKANIE ŚW. JANA KANTEGO
Pomieszczenie, w którym mieszkał św. Jan Kanty, składajace się dawniej z dwóch izb. Obecnie kaplica św. Jana Kantego. Tutaj 22 czerwca 1983 roku modlił sie papież Jan Paweł II, który w tym dniu otrzymał godność doktora  honoris causa wszechnauk Uniwersytetu Jagiellońskiego. Blisko wejścia statua świętego noszona podczas wielkiej  procesji w 1755 roku. Nad nią baldachim wykonany również na tę okazję. Za rzeźbą oryginał tablicy fundacyjnej Bursy Jerozolimskiej z 1453 roku, na której uwieczniono m. innymi postać kardynała Zbigniewa Oleśnickiego z modelem bursu w ręku. W głębi pomnik nagrobny profesora Akademii.

ZIELONA SALA

Salon Collegium Maius. Na ścianach obok obrazów Jana Matejki, a wśród nich słynnego Portretu Marii Pusłowskiej (1871) i bardzo wczesnego Władysława Białego w Dijon (ok. 1868) oraz obrazów Artura Grottgera
i Jacka Malczewskiego,  kilka znakomitych przykładów malarstwa zachodnioeuropejskiego (m.innymi: Venus i Amor Jana Matsysa, 1561r., Duch ojca Hamleta na zamku w Elsynor Eugene Delacroix). Na ściane wspaniały francuski gobelin l`Arc de triomphez z  XVII wieku, którego symbolika wskazuje jednoznacznie na "króla słońce", Ludwika XIV. Pamiątki po Fryderyku Chopinie, a pośród nich fortepian Pleyel z 1847 r., na którym grywał kompozytor w czasie swojego pobytu w Szkocji.

Wielcy wCollegium Maius 

WIELCY W COLLEGIUM MAIUS - kilka przykładów
Jak to zwykle bywa z miejscami o odległych początkach, także tu, w Collegium Maius, szybko rodzić się zaczęły obyczaje, które z upływem lat, jakby niepostrzeżenie, w sobie tylko znanym momencie, historia przedzierzgnęła w uznane tradycje, celebrowane i szanowane do dziś.
Tą, która zajmuje nas w tym momencie szczególnie, jest tradycja przyjmowania znakomitych gości. Chciałoby się zaryzykować spostrzeżenie, jakoby średniowieczni murarze kładąc cegły pod Collegium Maius, spajali je zaprawą z domieszką magnesu. Bo oto na dziedzińcu, na krużgankach, w salach pojawiają się, przyciągani wdziękiem gotyckiej architektury, papież, książęta i księżne, królowie i królowe, prezydenci, premierzy, wybitni przedstawiciele świata nauki i kultury. Każdy z nich poczytuje sobie za obowiązek, punkt honoru, a także - mamy nadzieję - za przyjemność, aby wkroczyć do Librarii i dotknąć, choćby spojrzeniem, grzbietów kilku książek, w Stubie Communis wdać się w rozmowę z Rektorem i profesorami, a może i wtrącić garść argumentów do naukowej dysputy, w Auli uczestniczyć niekiedy w uniwersyteckiej ceremonii, w innych jeszcze salach zajrzeć w okular lunety z czasów Kołłątaja czy poszukać Ameryki na Globusie Jagiellońskim, może zostawić Uniwersytetowi skromny podarunek, pamiątkę, legat jakiś, fragment rodowej kolekcji, a potem wpisać się do pamiątkowej księgi i - jeśli pozwolił już na to rozwój techniki - dać się sfotografować na tle uczelnianych murów.
Nie był w Collegium Maius gościem sensu stricte król Władysław Jagiełło otwierający tu odnowioną Akademię w roku 1400, nie był nim też Kopernik, choć bawił tu niemal codziennie przez kilka lat, ani Jan Sobieski, przyszły król polski, podczas swoich studiów. Ale już Zygmunt II August czy jego siostra Anna Jagiellonka, dalej Henryk Walezy, Stefan Batory, Zygmunt III Waza i jego syn Władysław IV, Jan III Sobieski, Stanisław August Poniatowski, wreszcie Franciszek Józef I - to byli, rzec by można, goście w stu procentach - przyjmowani z wszelkimi honorami przez wzruszonych i dumnych profesorów. Po 2. Wojnie Światowej w progi Collegium Maius wkraczać poczęli bardziej nam współcześni - Charles de Gaulle, Haile Sellasje, Jan Paweł II, Helmut Kohl, królowa Elżbieta II... Każda taka wizyta podnosiła prestiż Uczelni, która czuje się doceniana i zaszczycona, mogąc kontynuować tę tradycję i gościć również Państwa.
(fot. Lucyna Bełtowska, Janusz Kozina, Józef Lewicki, Jerzy Plutter, Konrad Pollesch, Grzegorz Zygier)

napisz do nas | © Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego


Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego, którzy na stałe weszli do historii naszego kraju:

Karol Wojtyła
papież Jan Paweł II
Jan Długosz
historyk
Piotr Tomicki
polityk, doradca królewski
Andrzej Frycz Modrzewski
pisarz polityczny
Jan III Sobieski
król Polski
Wojciech Bogusławski
twórca polskiej sceny narodowej
Jan Kanty
święty Kościoła rzymskokatolickiego, patron m.innymi profesorów i studentów

Melodie z pozytywek
Wyjątkowa płyta CD, prezentująca melodie z popularnych w XIX wieku instrumentów, będących w zbiorach naszego muzeum- dostępna w sklepie muzealnym NEGOTIOLUM


Piotr Machnik gra utwory Fryderyka Chopina,
na fortepianie, którego używał kompozytor. Nagrania dokonano w Zielonej Sali Collegium Maius, gdzie przechowywany jest instrument.
Płyta CD do nabycia w sklepie muzealnym NEGOTIOLUM

31-010 Kraków ul. Jagiellońska 15 , tel: 12 422 05 49, 12 663 13 07, fax: 12 422 27 34