obrazek
KOSMOLOGIA - Obraz świata u progu nowożytności unescomkidncracovia
COSMOLOGY - The Image of the Universe in the early modern times

Rok 2009 ogłoszony został Międzynarodowym Rokiem Astronomii: upamiętniono w ten sposób 400-lecie odkryć dokonanych przez Galileusza dzięki teleskopowi. W 1609 r. liczący 45 lat profesor matematyki uniwersytetu w Padwie – prowadzący, co nie było ówcześnie w zwyczaju, swe wykłady w języku narodowym – skonstruował jako jeden z pierwszych lunetę i zastosował ją do obserwacji astronomicznych. Dzięki temu w latach 1609-1611 stwierdził istnienie gór na Księżycu, satelitów Wenus, plam na Słońcu i obrotu Słońca wokół osi. Odkrycia te w 1615 r. zaprowadziły go przed trybunał Inkwizycji do Rzymu, gdzie miał oczyścić się z zarzutów. Jego badania potwierdzały bowiem teorię heliocentryczną, sprzeczną z ówcześnie obowiązującą kosmologią biblijną. Jest zatem zrozumiałe, że ta właśnie data – rok 1609 – stała się niejako symbolem przemian zachodzących w wyobrażeniu i rozumieniu świata przez uczonych – przemian, które stopniowo doprowadziły do dzisiejszego stanu wiedzy o świecie. Był to proces długi i niełatwy; świadczą o tym prześladowania uczonych, ale i tysiące dzieł naukowych, które wpływały na sposób myślenia o nauce, sztuce, życiu i miejscu jednostki we wszechświecie. Szczególną też rolę odegrała w rozpowszechnieniu nowoczesnego spojrzenia na świat – sztuka, w tym grafika. Międzynarodowy Rok Astronomii stał się dla nas okazją do spojrzenia wstecz i dokonania oglądu rycin dawnych mistrzów, także tych, którzy łączyli wyobrażenia starożytności i średniowiecza z nowymi odkryciami. Wystarczy wspomnieć choćby Albrechta Dürera, Hendricka Goltziusa czy Wenceslausa Hollara, a z polskich uczonych znakomitego Jana Heweliusza, który swe dokonania w dziedzinie astronomii często sam ilustrował. Poszukiwania w zbiorach Gabinetu Rycin Biblioteki Naukowej Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk ujawniły bogactwoźródeł ikonograficznych: przedstawień kosmosu jako universum (sięgano tu poprzez analogię do instrumentów muzycznych, tworząc obraz świata), licznych wizerunków nieba, planet, gwiazdozbiorów, wyobrażanych za pomocą symboli mitologicznych, także Ziemi – najbliższej nam części świata: jej pór roku, miesięcy, a nawet pór dnia i nocy. Nie brak też portretów samych uczonych, borykających się z materią swych poszukiwań: jest i Ptolemeusz i Arystoteles i Kopernik.
Z obfitych zbiorów graficznych Polskiej Akademii Umiejętności wybrano jedynie 72 ryciny, by dać miejsce także prezentacji niezwykłego bogactwa dzieł naukowych i traktatów astronomicznych zgromadzonych w Bibliotece Jagiellońskiej – bogactwo to zrozumiałe jest w mieście uniwersyteckim, w którym nauki pobierał Mikołaj Kopernik. Na wystawie przedstawiono z tej kolekcji 26 starodruków, w tym dzieła Galileusza, Keplera, Heweliusza i trzecie wydanie De revolutionibus orbium coelestium Mikołaja Kopernika, a także niezwykle rzadko eksponowany rękopis Kosmografii Ptolemeusza. Wobec tak wielu nader interesujących źródeł, wybór dzieł, najpełniej ukazujących obraz świata u progu epoki nowożytnej, nie był dla pomysłodawczyni i autorki wystawy, dr Anny Olszewskiej, łatwy; mamy jednak nadzieję, że ta właśnie ekspozycja, tak gościnnie przyjęta w gotyckich murach Collegium Maius, przybliży nam – użytkownikom nowoczesnej technologii, którym nie są znane bariery, broniące ongiś dostępu do wiedzy – proces przemian w rozumieniu i wyobrażeniu świata, zachodzący od końca XV wieku do początków XVIII stulecia.

(Karolina Grodziska)

O pięknie świata

W czasach nowożytnych dokonała się gruntowna zmiana spojrzenia na porządek wszechświata. Jednym z jej trwałych efektów jest wielość narracji, którymi posługujemy się dziś w opisie kosmosu. Inny model budowany jest z pozycji nauk ścisłych, inny dominuje w teologii, inny zaś w sztukach wizualnych. Każda z tych opowieści o świecie posługuje się specyficznymi środkami wyrazu. Na prezentowanej wystawie staramy się uchwycić tę różnorodność in statu nascendi, zestawiając kilka nurtów obrazowania wszechświata, aktualnych w kulturze XVI i XVII stulecia.


The Year 2009 was announced The International Year of Astronomy; this was done to commemorate the 400th anniversary of the discoveries Galileo made with the aid of the telescope. In 1609 the 45-year-old professor of mathematics at the University of Padua, who lectured in Italian which was not customary at the time, built one of the first telescopes and used it for astronomical observations. Thanks to them in the years 1609-1611 he discovered mountains on the Moon, the satellites of Venus and sunspots. He also found that the Sun revolves around its axis. It is these discoveries that in 1615 led Galileo to Rome, to the Tribunal of the Inquisition, where he was to clear himself of the charges as his observation confirmed the heliocentric theory which was contradictory to the biblical cosmology binding at that time. Thus, it is understandable that the year 1609 has become a date symbolic of the changes as far as the understanding and representations of the Universe by scientists is concerned. These transformations have gradually led to the present state of knowledge about the Universe. It was a long and difficult process, which can be inferred from both the persecutions of scientists and from thousands of scientific works which influenced the outlook on science, arts, life and the place of the individual in the Universe. When it comes to the popularization of the modern outlook on the world, art, including prints and engravings has played a special role. The International Year of Astronomy became an opportunity for us to look back and examine the prints of the old masters including those who managed to combine the representations typical of Classical Antiquity and the Middle Ages with the new discoveries. In this context, artists like, for instance, Albrecht Dürer, Hendrick Goltzius or Wenceslaus Hollar should be mentioned. As far as Polish scientists are concerned, the outstanding Johannes Hevelius is noteworthy. He often supplied his achievements in the field of astronomy with his own illustrations. A search carried out in the Prints Room of the Scientific Library of the Polish Academy of Arts and Sciences and the Polish Academy of Sciences revealed the richness of iconographic sources which inclued: the representations of the cosmos as the Universum, (here, while creating an image of the Universe, an analogy was drawn with musical instruments), numerous representations of the sky, planets, constellations represented by means of mythological symbols and also the Earth – the part of the Universe that is special to us – the seasons and months of the year as well as representations of night and day. There are also some images of scientists like Ptolemeus, Aristotle and Copernicus struggling with the subject matter of their research.
Only 72 prints were chosen for the exhibition from the abundant collection of prints, engravings and illustrations of the Polish Academy of Arts and Sciences in order to make room for the presentation of the incredible richness of scientific works and treatises housed in the Jagiellonian Library. Such richness is understandable in the university city in which Nicolas Copernicus was educated. In this exhibition there are 26 oldprints and one manuscript from the Jagellonian Library collection, including works by Galileo, Kepler, Hevelius and the third edition of Copernicus’ De revolutionibus orbium coelestium, as well as, an incredibly rarely exhibited manuscript of Ptolemeus’ Cosmography. In view of such a multitude of extremely intesting sources the originator and author of the exhibition, Anna Olszewska, PhD was faced with a tremendously difficult task of selecting the works which presented the image of the Universe on the eve of the modern period best. We hope, however, that this very exhibition so hospitably housed within the Gothic walls of the Collegium Maius, will introduce us, the users of modern technology not familiar with the barriers that had prevented people from access to knowledge, to the process of transformation as far as the understanding and representation of the Universe which took place from late 15th to the early 18th century.

(Karolina Grodziska
)

On the Beauty of the Word

In modern times, the outlook on the order of the Universe has undergone a thorough transformation. One of its lasting effects is the multitude of narrations which we use nowadays when describing the cosmos. There is one outlook on the order of the Universe from the point of view of science, another dominates in theology and yet another in the visual arts. Each of these accounts of the Universe uses different, field specific, means of expression.
In the exhibition we have tried to present this versatile nature in statu nascendi by comparing some trends regarding the representations of the Universe which were topical in the culture of the 16th and 17th centuries.


Organizatorzy wystawy:
Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Biblioteka Jagiellońska, Współpraca: Fundacja dla Uniwersytetu Jagiellońskiego
Kurator i scenariusz wystawy: Anna Olszewska, Koordynacja projektu z ramienia Collegium Maius: Anna Jasińska, Pomoc techniczna: Robert Adamczyk, Mateusz Biborski, Maria Gajek, Jacek Kumański, Magdalena Łanuszka, Agata Łoboda, Katarzyna Zięba. Aranżacja ekspozycji: Maciej Leśniak, Film towarzyszący wystawie Bogusław Sławiński, czytał Igor Kalina.
Konserwację rycin z Gabinetu Rycin PAU finansowała Fundacja im.z Brzezia Lanckorońskich.
Konserwacja obiektów z kolekcji Biblioteki Jagiellońskiej: Pracownia konserwacji BJ. Nadzór konserwatorski: Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki Muzeum UJ: Jolanta Pollesch, Beata Skalmierska
Wystawa objęta został patronatem honorowym Polskiego Komitetu UNESCO. Za dofinansowanie ekspozycji i publikacji dziękujemy: Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Urzędowi Miasta Krakowa



wystawa czynna od 12 maja do 27 sierpnia 2009 roku, wtorki i czwartki 10.00 - 18.00, piątki i środy 10.00 - 15.00, soboty i niedziele 10.00 - 14.00, poniedziałki nieczynne

powrót na stronę muzeum

 

 

 

 

 

 

 

 

 

O pięknie świata I On Beauty of the Word I Kształt uniwersum I The Shapes of the Universe I Obrazy nieba I Representations of the sky I Pod władzą czasu i żywiołów I Governed by time and the elements I Zagubieni we wszechświecie I Lost in the Universe I film I movie I matriały do pobrania
Wprowadzenie O pięknie świata I Introduction On Beauty of the Word I Część pierwsza Kształt uniwersum I Part One The Shapes of the Universe I Część druga Obrazy nieba I Part Two Representations of the sky I Część trzecia Pod władzą czasu i żywiołów I Part Three Governed by time and the elements I Część czwarta Zagubieni we wszechświecie I Part Four Lost in the Universe I film I movie I organizatorzy wystawy I materiały do pobrania