DZIEJE GMACHU

Collegium Maius, usytuowane u zbiegu ulic Św. Anny i Jagiellońskiej jest najstarszym budynkiem uniwersyteckim w Polsce. Jego historia sięga roku 1400, kiedy król Władysław Jagiełło przekazał Uniwersytetowi kamienicę narożną Pęcherzów z Rzeszotar. Jej ślady zachowały się do dzisiaj w fundamentach i w narożniku Collegium Maius (od strony ul. Jagiellońskiej i dziedzińca) w postaci typowego dla XIV wieku tzw. "dzikiego muru" z kamienia wapiennego. Kamienica nie była duża i nie mogła zapewnić prawidłowego funkcjonowania szybko rozwijającej się Akademii. W ciągu całego XV wieku Collegium rozrasta się poprzez zakup sąsiednich domów i dobudowę kilku dalszych. Po pożarach w latach 1462 i 1492 połączono je w harmonijną całość, tworząc równocześnie arkadowy dziedziniec otoczony krużgankami ze sklepieniem kryształowym należącym do tzw. późnogotyckiego stylu. Rytm krużganków przerywają schody zwane "profesorskimi" prowadzące na ganek pierwszego piętra. Na parterze znajdowały się lektoria, czyli sale wykładowe. Były to długie, nisko sklepione pomieszczenia, ciemne i często wilgotne. Biblioteka (Libraria), Izba Wspólna profesorów (Stuba Communis), skarbiec oraz Aula mieściły się na I piętrze. Mieszkania profesorów, czyli rezydencje, mieściły się na parterze, na I i II piętrze. Aż do mniej więcej połowy XIX wieku wygląd i układ wewnętrzny Collegium nie uległ większym zmianom. Przeprowadzona w latach 1840-1870 przebudowa Collegium Maius w stylu neogotyckim wraz z przeznaczeniem budynku na siedzibę Biblioteki Jagiellońskiej, całkowicie zmieniły jego wygląd i charakter. Opuszczenie Collegium przez Bibliotekę w 1940 roku umożliwiło przeprowadzenie w latach 1949-1964, z inicjatywy prof. Karola Estreichera, kompleksowego odnowienia, połączonego ze zrzuceniem neogotyckiej przebudowy. Collegium Maius odzyskało swój oryginalny wygląd sprzed 1840 roku. Wówczas też zostało przeznaczone na siedzibę Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, w którym znalazły schronienie dawne zbiory uniwersyteckie (dzieła sztuki i pamiątki) oraz bogata kolekcja instrumentów naukowych. Choć bryła budynku pozostaje niezmieniona to we wnętrzach nadal prowadzi sie prace konserwatorskie, remontowe i modernizacyjne. W odnowionych lektoriach na parterze, umieszczono wystawę interaktywną. Centrum Promocji UJ, sklep muzealny NEGOTIOLUM i obsługa ruchu turystycznego znalazły swoje miejsce w odnowionym Lektorium Ptolemeusza. Sala Bernarda z Biskupiego to sala projekcyjna. Odnowiono tzw. Klatkę Studencką, w której zainstalowani windę, a na ścianach umieszczono gispowe odlewy rzeźb antycznych. Podziemia Collegium Maius, po gruntownym remoncie i przeprowadzonych pracach konserwatorskich stały się m. innymi miejscem konferencji w tzw. "Sali U Kazimierza Wielkiego", miejscem spotkań w urządzonej tutaj kawiarni "U Pęcherza", a wszystkie  pomieszczenia służą równocześnie jako sale wystawiennicze.
Wnętrza Collegium Maius pełnią również funkcje reprezentacyjne. Tutaj do dziś odbywają się najważniejsze konferencje naukowe, ale przede wszystkim posiedzenia Senatu UJ. W murach Collegium przyjmowani są wszyscy wybitni goście Uniwersytetu, jak np. Jan Paweł II, królowa brytyjska Elżbieta II ,para cesarska Japonii.  



1) Charakter gmachu Collegium Maius ma w dziejach budownictwa uniwersyteckiego wartość ogólniejszą. W środkowej Europie w XV wieku, dziedzińce arkadowe, tak obszerne , kolumnowe lub filarowe były nowością. Znane były klasztorne wirydarze z krużgankami wokół, lecz nie arkadowe dziedzińce. W każdym razie nie w Polsce i nie formie spotykanej w Collegium Maius. W końcu XV wieku, tylko zamki i siedziby magnackie (pozamiejskie) maja dziedzińce z arkadami. Dziedziniec Collegium Maius nie jest średniowieczny, chociaż składa się z elementów gotyckich. Funkcja jego i jego plan są humanistyczne, przepojone wpływami Południa, nowoczesne, przeznaczone do życia, nauki i spotkań, dla uroczystości i rozrywki , a nie dla klasztornej kontemplacji. Budowę dziedzińca Collegium Maius i nadanie mu od roku 1493 kształtów in forma pulchra pro honestate ac utilitate ułatwiło pierwsze znalezienie 27 czerwca 1494 roku, skarbu w skrzydle zachodnim ówczesnego collegium. Król odkupił od Uniwersytetu klejnoty przekazując za nie 2000 złotych w dziesięciu woreczkach. Dał także w zamian inne klejonty. Skarb miał ogólną wartość 5000 florenów. W roku 1515, gdy przystąpiono do burzenia kamienicy przyległej do Izby Wspólnej, znleziono drugi skarb, także złożony z klejnotów. Tym razem Uniwersytet sam zajął się spieniężeniem złota i srebra dużej wartości. W lipcu 1516 roku znaleziono trzeci skarb, a w październiku tego samego roku czwarty. Piąty skarb znaleziono w 1518 roku, szósty w 1523. Znalezienie skarbów umożliwiło szybką budowe biblioteki oraz naprawę i rozbudowę różnych części Collegium Maius. Z rachunków wynika, że niektóre skrzydła gmachu nie były wykończone jak należy. Od początku XVI wieku, mieszkań profesorów w Collegium Maius było około dwudziestu. Nie wszyscy kolegiaci mieszkali na miejscu, a znów niektóre mieszkana stały puste przez dobrych parę lat z powodu zniszczenia. Z architektonicznego rozkładu mieszkańw Collegium Maius niewiele zostało. W 1950 roku odbudowano na I piętrze pokoje pomiędzy skarbcem a aulą. Zmienione zostały także pokoje w skrzydle południowym. Nie istnieją mieszkania w narożniku północno-zachodnim. Restauracja gmachu w XX wieku starał się przywrócić atmosferę przez powrót do podziału na piętra, przez sprowadzenie pokojów i okien do dawnych rozmiarów, przez zastosowanie podziałów odpowiadających podziałowi dawnych kamienic, które złożyły się na Collegium Maius.

 

1) fragmenty z Collegium Maius. Dzieje Gmachu. Karol Estreicher, 1968

 

kamienica Pęcherza
dziedziniec XIX wiek
dziedziniec XX wiek
kamienica Pęcherza
dziedziniec Collegium Maius, lata 20. XX w.
 
 
Pompa na dziedzińcu
Dziedziniec Collegium Maius
pompa na dziedzińcu, XIX wiek
dziedziniec Collegium Maius, stan obecny

 

 

 




napisz do nas | © Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego

Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego, którzy na stałe weszli do historii naszego kraju:
Karol Wojtyła
papież Jan Paweł II
Jan Długosz
historyk
Piotr Tomicki
polityk, doradca królewski
Andrzej Frycz Modrzewski
pisarz polityczny
Jan III Sobieski
król Polski
Wojciech Bogusławski
twórca polskiej sceny narodowej
Jan Kanty
święty Kościoła rzymskokatolickiego, patron m.innymi profesorów i studentów


Melodie z pozytywek
Wyjątkowa płyta CD, prezentująca melodie z popularnych w XIX wieku instrumentów, będących w zbiorach naszego muzeum- dostępna w sklepie muzealnym NEGOTIOLUM

Piotr Machnik gra utwory Fryderyka Chopina, na fortepianie, którego używał kompozytor. Nagrania dokonano w Zielonej Sali Collegium Maius, gdzie przechowywany jest instrument.
Płyta CD do nabycia w sklepie muzealnym NEGOTIOLUM

31-010 Kraków ul. Jagiellońska 15 , tel: 12 422 05 49, 12 663 13 07, fax: 12 422 27 34