W 2005 roku, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego (Dział Malarstwa, Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki) przy współpracy z pracownikami naukowymi Wydziału Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki ASP w Krakowie, przystąpiło do projektu Kolekcja portretów profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego od XVI do XVIII wieku. Badania technologiczne obrazów i ich znaczenie dla określenia charakterystyki krakowskiego cechu malarskiego, którego celem jest opracowanie historyczne i technologiczne zespołu 35 nowożytnych  portretów profesorów Akademii Krakowskiej znajdujących się w zbiorach Muzeum. Środki na przeprowadzenie badań pozyskano z amerykańskiej Fundacji Getty`ego, będącej częścią The J. Paul Getty Trust. Pomysłodawczynią  projektu jest Kustosz Działu Malarstwa mgr Anna Jasińska.
Portrety te nie były dotychczas przedmiotem  żadnych opracowań. O konieczności ich zbadania świadczą wielokrotne zapytania dotyczące tego tematu. Wyniki przeprowadzonych prac wzbogacą wiedzę  nie tylko o obrazach, ale też o Uniwersytecie i jego profesorach.  Jest to pierwszy projekt w Polsce, o ile nie w Europie, podejmujący zagadnienie portretu profesorskiego, jego historii, techniki i technologii wykonania. Wyniki prac konserwatorskich pozwolą na ustalenie cech technologicznych warsztatów  malarskich, z których wyszły portrety profesorów, co jednocześnie może ułatwić atrybucję obrazów.
    Przebadanie 35 portretów będzie stanowić pierwszy etap prac nad opracowaniem całościowego katalogu portretów profesorów, których tradycja malowania trwa po dzień dzisiejszy. W zakresie prac przewiduje się rozpoznanie materiału od strony konserwatorskiej (stan zachowania, opis budowy obrazów), przebadanie technologiczne i ustalenie warsztatów malarskich głównie (jak się w chwili obecnej przypuszcza) krakowskiego cechu malarzy. Rezultatem badań będzie m.in. ustalenie cech statystycznych krakowskiego warsztatu malarskiego, która w przyszłości ułatwi charakterystykę innych obrazów i ich zaszeregowanie biorąc pod uwagę stronę  technologiczną obiektów. Wypracowana metodyka przy pracach badawczych będzie zastosowana przy naukowych opracowaniach innych obrazów (nie tylko z kolekcji Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego).

Do tej pory (grudzień 2005) przeglądnięto materiały archiwalne w Archiwum UJ, w Bibliotece Jagiellońskiej oraz w Archiwum Biblioteki Czartoryskich. Celem tych prac jest opracowanie biogramów osób portretowanych, a także odszukanie wszelkich śladów, które mogą wskazać na autorów-malarzy portretów. Kwerendy w bibliotekach mają na celu zebranie wszelkich wiadomości dotyczących cechu malarskiego krakowskiego. Materiałów porównawczych szukano również na miejscu, w miastach, gdzie powstały najstarsze uniwersytety włoskie - Padwie i Bolonii. Z zaresu badań konserwatorskich wykonano m. innymi zdjęcia w świetle rozproszonym, zdjęcia rentgenowskie,  w świetle sodowym, świetle ultrafioletowym i w podczerwieni. Opracowano schemat dokumantacji badwczej pozwalającej w dalszym etapie na  statystyczne porównanie obrazów. Działania te mają na celu wyłonienie cech wspólnych, które być może pozwolą ustalić przynależność do jednego, jak przypuszczamy krakowskiego cechu malarzy.

Ciekwostką okazały się zdjęcia rentegowskie czterech  portretów, na których widoczne są dwie postacie. W 2006 roku, planowane są specjalistyczne badania chemiczne, pozwalające na  rozpoznanie budowy technologicznej obrazów (analiza płótna, pigmentów, spoiwa, wykonanie przekrojów bocznych).    

zespół przy pracy

uczestnicy projektu:

Anna Jasińska

Jolanta Pollesch

Beata Skalmierska - Junczys

Paweł Karaszkiewicz

Zdzisław Pietrzyk

Jan Rutkowski

konsultanci:

Jadwiga Wyszyńska

Marcin Fabiański

 

       Portret Kanonika L.D. i zdjęcie rentgenowskie tego obrazu z widocznym drugim portretem 

20 lutego 2006 roku, w ramach spotkania władz Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrekcji i pracowników Muzeum UJ ze sponsorami naszego muzeum, kierownik projektu badawczego Anna Jasińska oraz konserwatorzy dzieł sztuki Jolanta Pollesch i Beata Skalmierska - Junczys zapoznały zebranych z tematem grantu, a na przykładzie portretu Marcina Gilewskiego omówiły  rezultaty dotyczasowych badań.

 

21 listopada 2006r. w piwnicach Collegium Maius miało miejsce spotkanie, w trakcie którego przedstawiono wyniki badań z prac nad kolekcją nowożytnych portretów profesorów. Udział w spotkaniu wzięli pracownicy Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, historycy sztuki i konserwatorzy dzieł sztuki z krakowskich muzeów.

Przedstawiono wyniki prac historyka sztuki dotyczące grup portretowych,  a przede wszystkim grupy obrazów, które zostały przypisane Janowi Trycjuszowi. Sygnatura artysty została odkryta na jednym z portretów.

Na podstawie porównań można było trzy pozostałe również  jemu przypisać.

Konserwatorzy przedstawili cechy wspólne i różnice dotyczące technologicznej budowy obrazów.

Dzięki badaniom konserwatorskim jak również badaniom chemiczno-fizycznym można było przybliżyć charakterystykę krakowskiego cechu malarskiego  od końca XVI do końca XVIIIw.

Zebrane materiały posłużą do przyszłej publikacji (katalogu) odnośnie nowożytnej kolekcji portretów profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego z uwzględnieniem badań konserwatorskich.